Luźna szata, zazwyczaj czarna.

Władcza pamięć, która samoistnie ogarnia człowieka.

Mistyczna kraina podobieństw, w której nie ma żadnych fizycznych ograniczeń (patrz: RUH-DUCH).

Wynalezione przez Fremenów (i tylko przez nich używane) urządzenie do wydestylowywania wody ze zwłok.

Pierwsza osada na Arrakis, do objęcia planety przez Harkonnenów siedziba rządu planetarnego. Po przejęciu Diuny przez Atrydów ponownie stolica planetarna.

Trzecia planeta Canopusa, znana jako Diuna. Jedyne źródło życiodajnej przyprawy – melanżu.

Potoczna nazwa drzwi awaryjnych – dowolnej pentarczy ustawionej w celu przepuszczenia określonej osoby w razie konieczności ucieczki.

Pochodzący od cytry dziewięciostrunowy szarpany instrument muzyczny. Ulubiony instrument trubadurów imperialnych.

Każda rozległa depresja na Arrakis, w której przez stulecia odkładał się pył podlegający rzeczywistym pływom.

Zgromadzenie żeńskie przez stulecia działające za parawanem półmistycznej szkoły kształcenia ducha i ciała, założonej po tym, jak Dżihad Butlerowski doprowadził do zniszczenia „myślących machin" i robotów.

Patrz: TLEILAXANIE.

Księga Ksiąg, kanoniczny tekst opracowany przez Kongres Ekumeniczny Federacji. Za najważniejsze przykazanie Biblii P-K uważa się: „Nie będziesz kaleczył ducha".

Termin odnoszący się do układu nerwowego człowieka, szczególnie do treningu panowania nad nerwami. Często określane jako bindunerwatura (patrz: PRANA i SZKOLENIE).

Płaska, otwarta pustynia.

Fremeński dług na śmierć i życie.

Tak zwany „język magnetyczny" częściowo wywodzący się z pradawnego bhotani. Mieszanina starożytnych narzeczy zmodyfikowanych z myślą o zachowaniu tajemnicy.

Trucizna podawana w stałym pokarmie.

Trucizna podawana w napojach.

Każdy większy samum na Arrakis, gdzie na otwartych równinach wiatry osiągały prędkość do 700 kilometrów na godzinę.

Ród pochodzący z Salusy Secundusa, który po bitwie pod Corrinem (88 PG) objął trwające dziesięć tysięcy lat panowanie nad Imperium. Ojciec księżnej Irulany, Padyszach Imperator Szaddam IV, był ostatnim, osiemdziesiątym pierwszym władcą z dynastii Corrinów.

Patrz: SZEJ-HULUD.

Umiejętność Bene Gesserit, dzięki której mogły one rozpoznać rejestrowane indywidualnie zmiany zachowania lub powierzchowności ludzi. Pozwalała też na identyfikację ghol i maskaradników.

Potoczna nazwa Arrakis, trzeciej planety Canopusa.

Mniejszy z dwóch satelitów Arrakis, godny uwagi ze względu na zarys sylwetki skoczka pustynnego na jego powierzchni (patrz: PIERWSZY KSIĘŻYC).

Wtórna kolektorowa faza generatora pola Holtzmana. Znosi ciążenie w pewnych granicach, określonych proporcjami masy i zużycia energii.

Urządzenie do doraźnego umieszczania informacji w układzie nerwowym przedstawicieli gatunków rzędu Chiroptera, ptaków lub ludzi.

Święta wojna, fanatyczna krucjata religijna.

Uniwersalny płaszcz narzucany przez mieszkańców Arrakis na filtrak.

Plan Pardota Kynesa mający na celu zmianę ekologii i klimatu Arrakis, kontynuowany przez jego syna Liet-Kynesa i Paula Muad'Diba.

W języku Fremenów „Święte Miejsce" – kaplica czaszki Leto I nad Przełęczą Harga.

Jedna z planet Imperium ujarzmionych przez Dżihad Muad'Diba.

Rozległy obszar pustyni pokryty wydmami, morze piasku.

Wolne plemiona Arrakis, mieszkańcy pustyni, potomkowie zensunnickich Wędrowców, którzy przybyli na Diunę kilka tysięcy lat wcześniej (patrz: ZENSUNNICI).

Wynaleziony na Arrakis strój pozwalający przetrwać na pustyni dzięki zapobieganiu utracie wydalanej wody i wilgoci.

Niewielkie przenośne schronienie z tkaniny mikrowarstwowej odzyskujące wodę z wilgoci.

Oficjalny język Imperium. Hybryda wielu języków, której podstawę stanowi staroangielski i słowiański.

Peryferyjna planeta Imperium.

„Zdobycz wojenna", coś zdobytego w bitwie lub pojedynku.

Duplikaty ludzi hodowane z komórek martwego ciała w kadziach aksolotlowych Tleilaxan. Zachowywały wzór genetyczny oryginałów, ale wyprane były z ich świadomych wspomnień (patrz: KADŹ AKSOLOTLOWA).

Jedno z trzech ramion politycznego trójnogu, na którym wspierała się Wielka Konwencja; monopolista w dziedzinie podróży kosmicznych, transportu i bankowości.

Umiejętność manipulowania mową w celu zdobycia kontroli nad słuchaczem; jedno z najbardziej imponujących uzdolnień Bene Gesserit.

„Wróg specyficzny"; zatruta igła używana przez Bene Gesserit w teście na człowieczeństwo.

Długi rów tektoniczny powstały w wyniku osiadania gruntu wywołanego ruchami głębszych warstw krustalnych.

Hermetyczne zamknięcie z plastiku stosowane do ochrony przed utratą wilgoci we fremeńskich obozowiskach i budynkach na Arrakis.

Święta podróż, pielgrzymka.

Podróż w poszukiwaniu czegoś.

Planeta Klejnot (II Theta Shaowei) wyeksploatowana za panowania Szaddama I. Źródło opalitu (rzadkiej odmiany opalu).

Fremeński okrzyk „No! Wreszcie!".

Ród wywodzący się z Giedi Prime, od pokoleń toczący krwawą wendetę (kanly) z rodem Atrydów.

Tymczasowy obóz fremeński na otwartej pustyni.

„Błękitne w błękicie" oczy, skutek spożywania pokarmów o dużej zawartości melanżu, od którego białka nabierały barwy ciemnego błękitu.

Dziewiąta planeta Eridani A, źródło wyrafinowanych technologii; obok Richese zaliczana do niedościgłych cywilizacji technicznych.

Każdy specyficzny, niezrozumiały dla przeciwnika język o tajnej etymologii służący do porozumiewania się w warunkach bojowych.

Wynalazek Tleilaxan służący m.in. do odtwarzania ludzi z komórek martwego ciała (patrz: GHOLE).

Trzecia planeta Delty Pawia, przez długi czas siridar księstwo rodu Atrydów. Rodzinna planeta Paula Muad'Diba.

Otwarty kanał irygacyjny na pustyni, w którym można było regulować przepływ wody.

Oficjalna wendeta prowadzona według reguł Wielkiej Konwencji; dopuszcza użycie wszelkich środków z wyjątkiem broni atomowej i masowej zagłady.

W języku Fremenów „wewnętrzna pustynia".

Akronim od nazwy Konsorcjum Honnete Ober Advancer Mercantiles – wszechświatowej korporacji kontrolowanej przez Imperatora i wysokie rody.

Święty nóż Fremenów z Arrakis o ostrzu wyrabianym z kłów martwych czerwi pustyni. Istniały w dwóch wersjach: „stałej" i „niestałej" (nóż „niestały" wymagał kontaktu z polem elektrycznym ciała ludzkiego, które zapobiegało jego rozpadowi).

„Skrócenie drogi". Bene Gesserit szukały go na drodze genetycznej: miał to być Bene Gesserit płci męskiej, którego siły psychiczne łączyłyby przestrzeń i czas. Kwisatz Haderach pojawił się wcześniej, niż zaplanowano – był nim Paul Atryda.

Fremeńskie duchowieństwo.

Potoczne określenie kwizarów tawfidów.

Fremeńscy kapłani po nadejściu Muad'Diba.

Wersja rusznicy laserowej o krótkim zasięgu, używana głównie do cięcia twardych materiałów lub jako skalpel (patrz: RUSZNICA LASEROWA).

Najstarsza z instytucji, które uformowały Imperium, jako jedyna zabezpieczała wspólne interesy wszystkich planet przed sardaukarami za panowania Corrinów. Upadek rodu Corrinów i zniszczenia Dżihadu Muad'Diba sprawiły, że nie zdołał już odzyskać dawnej siły.

Formacja złożona z dziesięciu brygad (około 30 tysięcy ludzi).

Fremeńska woda z przyprawą; pierwotnie napój z mąki z jukki.

Rodzaj fregaty, największego statku kosmicznego mogącego lądować na planecie i startować z niej w całości.

Największy statek transportowy w systemie przewozowym Gildii Kosmicznej.

„Głos Spoza Świata". We fremeńskich legendach prorok spoza planety, przekładany też jako „Dawca wody" (patrz: MAHDI).

Zasilane zazwyczaj bateriami organicznymi urządzenie oświetleniowe zawieszone na dryfie. Wynalazek Normy Cenvy.

Wszelkie okręty kosmiczne składające się z oddzielnych, lecz połączonych ze sobą jednostek, które mogą się rozłączyć w celu uniknięcia trafienia lub dla wykonania manewru osaczającego.

Termin odnoszący się do zjawisk, których Bene Gesserit używały dla umocnienia wpływów Missionaria Protectiva.

W mesjanistycznych legendach Fremenów „Ten, który powiedzie nas do raju" (patrz: LISAN AL-GAIB).

Piaskopływak zwany też „piaskową trocią"; pół roślina, pół zwierzę, zarodek czerwia pustyni żyjący w głębi piasku. Ekskrementy maleńkich stworzycieli, zmieszane z wodą, tworzyły masę preprzyprawową (patrz: MELANŻ).

Argument wspierający, mądrość podstawowa (patrz: GIUDICHAR).

Jadachańscy hermafrodyci z Tleilaxa, artyści estradowi zdolni do cielesnej adaptacji. Mogli dowolnie zmieniać swój wzrost, budowę ciała, rysy twarzy i płeć (patrz: TLEILAXANIE).

Niewolnik; w dialekcie fremeńskim często oznacza kogoś niegodnego zaufania.

Pistolet sprężynowy na zatrute bolce o zasięgu około czterdziestu metrów.

„Przyprawa nad przyprawami", której jedynym źródłem była Arrakis. Znana głównie z właściwości geriatrycznych; silnie uzależniająca (patrz: IBAD). Powstawała z masy preprzyprawowej (patrz: MALEŃKI STWORZYCIEL).

Robotnik lub poszukiwacz zajmujący się wydobyciem przyprawy.

„Ludzki komputer", członek klasy obywateli Imperium szkolonych w umiejętności logicznego myślenia na nadludzkim poziomie.

Szkło otrzymywane wskutek nasycenia tafli kwarcu jasmonowego gazem o wysokiej temperaturze; niezwykle wytrzymałe i selektywny filtr promieniowania.

Umiejętność stosowania drobiazgowej obserwacji (patrz: SZKOLENIE).

Okres prób i egzaminów, którym poddawani są fremeńscy młodzieńcy, zanim zostaną uznani za dorosłych.

Szigastruna o grubości jednego mikrona, na której zapisuje się tajne dane.

Język charakteryzujący się ostro punktowanymi spółgłoskami i grupami sąsiadujących samogłosek; precyzyjne narzędzie przekazywania wyrafinowanych niuansów emocjonalnych.

Historyczne określenie zensunnitów, oznaczające „ludzi" lub „wybrańców".

Morele.

Układ planetarny, miejsce największej kampanii Dżihadu Muad'Diba.

Dziesięcioczłonowy ciężki okręt wojenny.

Fremeńskie określenie przesądów i przepowiedni wszczepionych przez Missionaria Protectiva.

Skoczek pustynny zaaklimatyzowany na Arrakis. We fremeńskiej mitologii zwierzę związane z rysunkiem widocznym na drugim księżycu planety; mysz podziwiana za zdolność przystosowywania się do życia na otwartej pustyni.

Fremeńskie imię wieku męskiego Paula Atrydy.

Fremeńskie określenie „Władcy Demonów" (często odnoszone do persony sprawującej rządy z ramienia Harkonnenów).

Górzyste wypiętrzenie terenu na północnej półkuli Arrakis, które osłaniało niewielki obszar planety przed kurzawami Coriolisa.

Trucizna podawana w napoju (patrz: CHAUMURKY).

Niewielki ogród lub dziedziniec.

Przedrostek oznaczający wyznaczonego następcę tronu lub tytułu (np. na-Baron).

Układ planetarny w Imperium, jeden z wielu ujarzmionych przez Dżihad Muad'Diba.

Chusta noszona na czole pod kapturem filtraka przez zamężne Fremenki po urodzeniu syna.

Nadający się do zamieszkania nizinny obszar na Arrakis okolony wzniesieniem terenu osłaniającym go przed samumami.

Mapa plastyczna rejonu Arrakis.

Zestaw naprawczy do filtraka.

Mniejsze rody feudalne lub rody kupieckie zależne od wysokich rodów.

Oficerowie straży przybocznej Imperatora, spokrewnieni z nim przez konkubiny.

System rurek i filtrów wewnątrz filtraka.

Zwykła pirorakieta wykorzystywana do sygnalizacji na otwartej pustyni.

Rzadka odmiana półszlachetnego kamienia z planety Hagal.

Wszelkie statki zdolne do długotrwałego lotu za pomocą uderzeń skrzydłami na wzór ptaków. Podstawowy środek transportu powietrznego w Imperium.

Termin w galachu oznaczający „najbliższego obcego" (kogoś, kto nie należy do siczy, ale nie jest wrogiem).

Nisko położony teren lub depresja na Arrakis powstała w wyniku osiadania warstw podłoża.

Mechanizm blokujący, który otwiera się tylko pod wpływem dotyku konkretnej osoby (rozpoznaje linie papilarne).

Krótki sztylet, często ukryty, używany do zadawania szybkich pchnięć w walce wręcz pod tarczami.

Pięciowarstwowe pole ochronne generowane dla osłony niewielkich obszarów (np. drzwi lub namiotów).

„Przed Gildią". Skrót w kalendarzu Imperium opartym na dacie powstania monopolu Gildii Kosmicznej w dziedzinie podróży, transportu i bankowości.

Urządzenie służące do pompowania powietrza do zasypanych piaskiem schronów lub namiotów.

Rzeki pyłu i drobnego piasku płynące w zagłębieniach terenu pod wpływem grawitacji i wiatru.

Większy z dwóch satelitów Arrakis, godny uwagi ze względu na charakterystyczną plamę podobną do wizerunku ludzkiej pięści (patrz: DRUGI KSIĘŻYC).

Najwyższy poziom czujności i samokontroli, na który oddziałuje warunkowanie w Akademii Suk.

Stal o niezwykłej wytrzymałości, wzmocniona włóknami stravidium.

Niezwykle wytrzymały budulec.

Egzotyczny kwiat z planety Ekaz, o intensywnym zapachu.

Planeta gwiazdy Epsilona Alangue, uważana przez zensunnitów za ich ojczysty świat przed migracją.

Pomarańcze.

Synowie różnych konkubin tego samego ojca.

Trans medytacyjny używany dla głębszej zdolności pojmowania i szczególnego stanu „postrzegania".

Termin odnoszący się do mięśni, z których każdy traktowany jest osobno i maksymalnie ćwiczony (patrz: BINDU i SZKOLENIE).

Zbiór reguł i zasad zachowania obowiązujący na dworze imperialnym lub między wysokimi rodami.

Próba walki honorowej.

Zmutowany ryż z planety Kaladan o ziarnach bogatych w białko.

Robotnicy i chłopi przypisani do ziemi lub planety w systemie faufreluches.

Starożytny instrument smyczkowy o pokrytym skórą korpusie w kształcie trapezu i smukłej szyjce.

Patrz: DESZYFRACJA RIHANI.

Określenie klanu panującego na planecie lub w systemie planetarnym.

W wierzeniach Fremenów ta część osobowości, która jest zakorzeniona w świecie metafizycznym (patrz: ALAM AL-MITHAL).

Miotacz laserowy wytwarzający falę ciągłą. W cywilizacji używającej tarcz miały ograniczone zastosowanie, gdyż zetknięcie wiązki laserowej z tarczą powodowało straszliwy wybuch.

Patrz: FREMENI.

Trzecia planeta Gammy Waipinga, ojczysta planeta rodu Corrinów, ogłoszona imperialną planetą więzienną. Używana jako poligon dla sardaukarów.

Fanatyczni żołnierze z Salusy Secundusa, wojownicy imperialnego rodu Corrinów. Szkolenie wyrabiało w nich bezwzględność i niemal samobójczą pogardę dla własnego bezpieczeństwa. Uchodzący za niezwyciężonych, zostali pokonani przez Fremenów w bitwie pod Arrakin w roku 10 193.

Patrz: SEMUTA.

Drugi (obok elakki) narkotyk otrzymywany przez ekstrakcję krystalizacyjną z popiołów drewna elakka. Wywoływała efekt „nieustającej, bezkresnej ekstazy" powodowany rytmicznymi, atonalnymi wibracjami.

Dla Fremenów: „miejsce zbiórki w razie zagrożenia". Termin oznaczający wszelkie jaskiniowe siedziby ich plemiennych społeczności.

W języku Fremenów „wiosna pustyni". Termin z religijnymi podtekstami czasu obfitości i „nadchodzącego raju".

Oficjalna jednostka płatnicza Imperium.

Przydomek siridara księcia Kaladanu Paulusa Atrydy (10 089–10 156), dziadka Paula Muad'Diba.

Patrz: SZEJ-HULUD.

Przystawka do projektora szigastrunowego działająca na zasadzie migawkowego systemu mnemotechnicznego. Powodowała zalew strumieniem danych, które umysł musiał później uporządkować.

Gigantyczny czerw z Arrakis; „praszczur pustyni", „praojciec wieczności". Czerwie osiągały ogromne rozmiary i dożywały sędziwego wieku, o ile nie padły ofiarą swych pobratymców lub nie utonęły w wodzie, która była dla nich trucizną (patrz: MALEŃKI STWORZYCIEL).

Metalowe wąsy płożącej się liany (Narvi narviium) z Salusy Secundusa. Słynęły z najwyższej wytrzymałości na rozciąganie; używane też jako niezwykle trwały nośnik informacji.

Urządzenie odczytujące zapis na rolce szigastruny, zwane też przeglądarką księgofilmów.

W odniesieniu do Bene Gesserit: trening panowania nad nerwami i mięśniami na granicy ich naturalnej wytrzymałości. Pozwalało adeptce kontrolować siebie i innych (patrz: BINDU, GŁOS, METODA BENE GESSERIT, PRADŹŃA i PRANA).

Pole ochronne wytwarzane przez generator Holtzmana. Przepuszczała tylko obiekty poruszające się z niewielką prędkością (od sześciu do dziewięciu centymetrów na sekundę).

W terminologii fremeńskiej jedność siczowej wspólnoty oparta na spożywanym melanżu, a zwłaszcza na ekstatycznych doświadczeniach jedności wywoływanych piciem Wody Życia (patrz: WODA ŻYCIA).

Wchodzące w skład filtraka fremeńskie buty pustynne. Zawierały pompy obcasowe dostarczające siły pompującej dla działania filtraka (patrz: FILTRAK).

Mieszkańcy Tleilaxa (Bene Tleilax), źródła niemoralnych (choć tolerowanych) technologii. Wytwarzali projektowanych genetycznie ludzi (m.in. seksualne zabawki, wypaczonych mentatów, maskaradników i ghole), a wojnę, ubóstwo i religię traktowali jako okoliczności ułatwiające zbyt.

Patrz: PRAWDOMÓWCZYNI i ZMYSŁ PRAWDY.

Tak zwana „planeta azylu" (prawdopodobnie kilka planet), miejsce schronienia dla pobitych rodów Imperium. Położenie znane jedynie Gildii Kosmicznej, trzymane w tajemnicy na mocy pokoju gildyjskiego.

Dwór w Arrakin, największa budowla w historii ludzkości, sfinansowana dzięki handlowi przyprawą.

Osoba należąca do bractwa proroków lub „osobiste objawienie". W Imperium pogardliwa nazwa oznaczająca każdego szaleńca ze skłonnościami do obłąkańczych przepowiedni.

W języku Fremenów „baza kolumny"; tajemne imię Paula Atrydy, którego mogli używać tylko Fremeni z siczy Tabr.

Dziewiąta planeta Laodżina, siedziba szkoły matek Bene Gesserit.

Kodeks prawny zabraniający użycia broni atomowej przeciwko człowiekowi; powszechny pokój utrzymywany przez Gildię, wysokie rody i Imperium.

Potoczne określenie Dżihadu Butlerowskiego.

Trucizna „objawiająca" (patrz: MATKA WIELEBNA), narkotyk „rozszerzonej świadomości". Płynna wydzielina arrakijskiego czerwia, która wypływała w chwili jego śmierci przez utonięcie, następnie zaś, przemieniona w ciele matki wielebnej, stawała się narkotykiem zażywanym podczas siczowych orgii tau.

Każdy przewód wewnątrz filtraka lub filtrnamiotu doprowadzający odzyskaną wodę do kieszeni łownej lub z kieszeni łownej do użytkownika.

Urządzenie działające na zasadzie analizy spektrum zapachów, przeznaczone do wykrywania substancji trujących.

Zasilane paliwem jądrowym urządzenie stosowane jako specyficzna broń; jedyne przeoczone przez klauzule Wielkiej Konwencji dotyczące broni atomowej.

Lennicy Imperatora mający w wieczystym bądź terminowym władaniu planetę lub system planetarny; przedsiębiorcy międzyplanetarni.

Imponujący dwór, przez dwadzieścia sześć pokoleń siedziba rodu Atrydów.

Pierwotnie członkowie sekty Maometha (zwanego „trzecim Mahometem"), którzy zerwali z jego naukami około 1381 roku PG. Przez tysiąclecia tułali się z planety na planetę, osiedlając ostatecznie na Arrakis (patrz: FREMENI).

Termin używany przez Bene Gesserit na określenie osób, które uzyskały pełną świadomość i wiedzę przed przyjściem na świat.

Charakterystyczna dla prawdomówczyni umiejętność dostrzegania najdrobniejszych przejawów świadomego kłamstwa.